Le matérialisme historique dure longtemps

Povratak problematike istorijskog materijalizma na dnevnom je redu. Reaktualizovaćemo pomalo zaboravljenu „klasnu borbu u teoriji“ i postaviti pitanje uslova i efekata teorije koja borbeno zagovara ponovni povratak Marksu. Određenju filozofije kao „klasne borbe u teoriji“ prethodilo je, kako samokritički tvrdi Altiser, teoricističko zastranjenje, čiji je koren bio u svođenju raskida (rupture) marksizma sa buržoaskom ideologijom (koji zavisi od promene klasnih pozicija u filozofskom polju), na epistemološki prelom (coupure) (koji označava istorijski događaj konstituicije jedne nove nauke); otuda svođenje antagonizma marksizma i buržoaske ideologije na antagonizam nauke (Istine) i ideologije (Zablude). I kada kao vrhunac teoricističke devijacije prepozna određenje filozofije kao „Teorije teorijske prakse“, Altiser će reći da je ipak bio u pravu kada je kao bitno pitanje postavio – pitanje marksističke filozofije. Šta je onda uzrok ovoj devijaciji iz ranih radova? Da li je u pitanju tek pokušaj da se – određujući se prema revizionistističkim tendencijama nakon XX kongresa (humanistički marksizam) – istovremeno umakne „klasnom prelomu“ koji je uveliko usvojila sovjetska doktrina u periodu Staljinove vladavine („proleterskoj nauci“)? U svakom slučaju, izgleda da je politički legitimitet marksizma suspendovan, tj. zamenom klasnog preloma epistemološkim, sveden na naučni legitimitet. I otuda, najzad, nužnost ponovnog uvođenja klasne borbe u teoriju koja je težila da je odagna. Ali zapravo, ni ranije ni kasnije, nikada problem i nije bio da se naprosto teorijski afirmiše klasna borba „kao takva“ i njen primat, nego je problem uvek bio naznačiti kako klasna borba određuje teoriju, i naročito kako ona određuje njenu vlastitu teoriju (teoriju klasne borbe). Ukoliko marksizam ne može naprosto da bude nauka jednog predmeta, „istorije“, ukoliko se on konstituiše i razvija samo u borbi i putem borbe protiv vladajuće ideologije, glavni aspekt sa tačke raskida s prethodnom ideologijom jeste „Marksova teorijska pozicija koju bismo jednom zaista dvosmilenom rečju mogli nazvati njegovom filozofijom“ (Za Marksa).